De Europese Monetaire Unie is een gefaald experiment. Om verdere ellende te voorkomen zouden we eruit moeten stappen.

Door Edin Mujagic

De euro zou net zo’n munt zijn als de Nederlandse gulden of de Duitse mark, niet zoiets als de Italiaanse lire of de Griekse drachme. Om daarvoor te zorgen werd de gemeenschappelijke munt gebouwd op twee pijlers: de Europese Centrale Bank (ECB) werd onafhankelijk, gemodelleerd op de Duitse Bundesbank, en het Stabiliteits- en Groeipact bepaalde financieel gezond beleid voor álle eurolanden. Dit laatste was noodzakelijk omdat door de euro Franse of Italiaanse problemen ook onze problemen zouden worden.
Kortom, we hadden regels en afspraken met onze euro-vrienden op papier gezet. In het eerste decennium van de euro deden zij in ieder geval nog alsof ze zich aan de afspraken wilden houden. Tegenwoordig nemen ze niet eens de moeite de schijn op te houden. Onlangs kondigde de Franse premier bijvoorbeeld aan dat Frankrijk voorlopig niet zal voldoen aan de Europese begrotingsregels. Toen Berlijn en Brussel erop wezen dat die afspraken niet vrijblijvend zijn, antwoordde hij dat de Franse begroting een Franse zaak was en niemand anders erover iets te zeggen had. Dat is het diplomatieke equivalent van een opgestoken middelvinger naar andere eurolanden.

In het pre-euro tijdperk voerden veel lidstaten een heel ander economisch, financieel en monetair beleid dan wij in Nederland. Waar de kern van ons economisch model bestond uit een mix van een sterke munt, relatief gezonde overheidsfinanciën en lage inflatie, was het economisch model van de Club Med-landen juist een combinatie van een zwakke munt, schulden stapelen en relatief hoge inflatie. Wanneer de economische motor dreigde vast te lopen, devalueerde men de eigen munt en begon het hele circus opnieuw.

Eerste pijler gesloopt
Met de euro was die uitweg er niet meer. Het gevolg: land na land kwam in grote problemen. Zonder onze miljarden waren veel zwakke eurolanden al lang failliet gegaan. En we moesten ze wel redden, want zoals gezegd zijn hun problemen ook onze problemen geworden. Enkel en alleen omdat we dezelfde munt hebben. We hebben honderden miljarden gestopt in het redden van de euro en het resultaat is om te huilen. De euro is bij lange na niet gered, de rekening om de munt overeind te houden loopt alleen maar op.
We hebben honderden miljarden gestopt in het redden van de euro en het resultaat is om te huilen. De euro is bij lange na niet gered, de rekening om de munt overeind te houden loopt alleen maar op.
De eerste pijler waarop de euro gebouwd is, is de ECB. Die kreeg ook een eigen handleiding. Onverstandige en gevaarlijke zaken, zoals het financieren van overheidstekorten, lange tijd lage rentes hanteren, hoge inflatie gedogen, laat staan nastreven, nee, dat moest de ECB maar niet doen. Niet omdat uit een of andere theorie bleek dat dat ongewenst is, maar omdat we uit de praktijk wisten wat wel en niet goed beleid was. Het is geen toeval dat Duitsland en Nederland de sterkste en meest concurrerende economieën van Europa waren én rentestanden hadden waar andere landen niet eens over konden dromen.
De ECB lapt al die regels echter aan zijn laars. Het financieren van begrotingstekorten van zwakke eurolanden is iets wat de ECB, onder aanvoering van de Italiaan Mario Draghi (president) en de Portugees Vítor Constâncio (vice-president), graag en ongelimiteerd doet. In het bestuur van de bank bepalen nationale belangen – ook al tegen de afspraak – het beleid. En daar hebben landen als Nederland en Duitsland geen meerderheid. De Club Med heeft de macht gegrepen. De ECB maakt het zelfs zo bont dat het Europese Hof van Justitie en het Duitse Constitutionele Hof zich over de plannen van de ECB moeten buigen. Er zijn bananenrepublieken waarin dat niet gebeurt.

Nieuw economisch model
De bank belooft nu al tegen elke prijs de rente de komende jaren laag te houden om zo de inflatie fors aan te jagen. De ECB streeft naar 2 procent per jaar, maar de ervaringen uit het verleden leren dat de bank het geen probleem vindt gedurende lange tijd een veel hoger percentage te gedogen. Tussen de zomer van 2000 en 2008 lag de inflatie in de eurozone boven het plafond van 2 procent, gedurende ruim een jaar zelfs op ca. 4 procent, zónder dat de ECB er iets aan deed. Zeker voor de zwakke eurolanden met hun torenhoge schulden én hun macht in de ECB, is een hoge inflatie aantrekkelijk. Voor Nederland is hoge inflatie echter extreem gevaarlijk; inflatie vreet namelijk aan onze duizend miljard euro pensioengeld. Inflatie is de grootste vijand voor onze pensioenpotten.
Nu de ECB al zijn wapens om de economie te ondersteunen heeft gebruikt, maar dat geen zoden aan de dijk heeft gezet, zoekt de bank zijn heil in het devalueren van de euro. De president van de ECB laat geen kans onbenut te waarschuwen dat hij zal ingrijpen als de euro sterker wordt. Hij loopt nog net niet rond met een reclamebord met daarop teksten als ‘de euro is waardeloos’ en ‘dump de euro’. Het is net alsof Wim Duisenberg, president van De Nederlandsche Bank tussen 1982 en 1997, destijds beleggers voor gek zou hebben verklaard, vertrouwen te hebben in de gulden. Je eigen munt, iets waar je trots op bent, de grond inboren is in feite het economisch model van de eurozone.
Al met al: ons economisch model, het model dat andere landen zeiden te willen overnemen, is overboord gegooid. De ECB is gekaapt door de landen die een heel ander idee hebben van wat goed monetair beleid is. Zij willen ons hun economisch model, dat aantoonbaar verkeerd is, opleggen. En aantoonbaar verkeerd is het, want als het economisch model van de Club Med-landen beter was dan dat van ons, zou je verwachten dat Griekenland, Italië, Spanje en Frankrijk sinds 2009 Duitsland en Nederland overeind houden met honderden miljarden euro’s in plaats van andersom.
De euro is gedoemd te mislukken, net zoals de lire, de drachme en de peseta mislukt zijn. Daarom kunnen we in mijn ogen beter nu stoppen en de verliezen beperken, dan te wachten tot de eurozone volledig in elkaar dondert. Is het niet duur uit de euro te stappen? Ja, ongetwijfeld. Maar het is óók duur erin te blijven en de kans is groot dat dat uiteindelijk duurder zal zijn – als het het al niet is – dan ermee te stoppen.
Is het niet duur uit de euro te stappen? Ja, ongetwijfeld. Maar het is óók duur erin te blijven en de kans is groot dat dat uiteindelijk duurder zal zijn – als het het al niet is – dan ermee te stoppen.

Ultimatum
Beleidsmakers, politici en veel economen hebben een aantal tegenargumenten tegen een euro-exit. Laten we een paar noemen. Critici claimen bijvoorbeeld dat van valuta wisselen een chaos zal worden. Maar door de invoering van de euro weten we nu al hoe we dat logistiek moeten aanpakken. Een ander bezwaar is dat de gulden te sterk zou worden en daardoor onze export zou ondermijnen. Daar zit wat in, maar vergeet niet dat onze import juist goedkoper wordt, wat wonderen doet voor de koopkracht van de consument en de binnenlandse vraag. En die binnenlandse vraag is belangrijker voor onze economie dan de export. Bovendien: we staan nu met 201 miljard euro (dat is ruim 30 procent van de Nederlandse economie, ofwel ruim 12.000 euro per persoon) garant voor de euro. We kunnen (een deel van) dat bedrag ook inzetten om onze exporteurs te helpen. Ook wordt gezegd dat een einde aan onze euro-deelname het einde van de Europese Interne Markt zou betekenen. Dat is klinkklare onzin. Die interne markt hadden we ruim vóór de euro al. Tot slot het meestgenoemde argument van eurovoorstanders, namelijk dat het absurd en onvoorstelbaar is dat de euro verdwijnt. Daarop kan ik slechts zeggen dat het even absurd is als in 1980 denken dat Duitsland, Frankrijk en veel andere Europese landen één munt zouden delen.

Ik weet het, zoiets als uit de euro stappen doe je niet zomaar. Maar het feit dat onze eurogenoten zich niet houden aan de afspraken en niet van plan zijn zich eraan te gaan houden, betekent dat een euro-exit uit landsbelang op de agenda moet komen. We stellen een ultimatum: als de ECB zich zo blijft gedragen als nu en andere eurolanden niet laten zien (geen woorden maar daden) dat ze zich aan de afspraken kunnen en willen houden, dan verlaat Nederland per 1 januari 2016 de euro. Of eerder, als het Europese Hof van Justitie volgend jaar oordeelt dat dé doodzonde voor een centrale bank, namelijk het financieren van begrotingstekorten door onbeperkt geld te drukken, niet in strijd is met de Europese regels. In dat geval moet Nederland onmiddellijk de euro vaarwel zeggen.
Horst Siebert, een Duitse econoom, zei in de jaren negentig dat de euro geen succes zou worden als de muntunie niet ten noorden van de Alpen ophield. Hij had gelijk. De economische modellen en financieel-economische normen en waarden ten noorden van de Alpen en ten zuiden ervan verschillen van elkaar als dag en nacht. De enige manier waarop de euro kan blijven bestaan, is als óf wij het economisch model van de Club Med-landen omarmen óf zij ons model gaan hanteren. Het mag duidelijk zijn dat de zuidelijke landen zich niet willen aanpassen. Dan moeten wij er dus maar uit. Of wil men in Den Haag liever dat wij ons aan de Club Med gaan aanpassen?

Advertenties